2-7-2. نقش و اهمیت خلاقیت51
2-7-3. درجه یا سطوح خلاقیت53
2-7-4. مؤلفه های خلاقیت53
2-7-5. رابطه خلاقیت، نوآوری و کارآفرینی55
2-7-6. تفاوت خلاقیت، نوآوری و کارآفرینی56
2-7-7. مدلهای فرایند خلاقیت57
2-7-8. خصوصیت افراد خلاق و نوآور58
2-7-9. ویژگی سازمانهای خلاق61
2-7-10. تبیین مفهوم خلاقیت سازمانی62
2-7-11. موانع خلاقیت و نوآوری در سازمان ها63
2-7-12. عوامل رشد خلاقیت و نوآوری در سازمان66
2-8. پیشینه تحقیق68
2-8-1. تحقیقات انجام شده در داخل68
2-8-2. تحقیقات انجام شده در کشورهای خارجی71
2-9. نتیجه گیری73
فصل سوم: روش پژوهش
3-1. مقدمه82
3-2. روش تحقیق82
3-3. جامعه آماری83
3-4. حجم نمونه و روش نمونه گیری:83
3-5. روش جمع آوری اطلاعات84
3-6. پایایی و روایی پرسش نامه ها85
3-6-1. روایی پرسش نامه ها85
3-6-2. پایایی پرسش نامه ها85
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-7. روش های آماری تجزیه و تحلیل داده های پژوهشی؛86
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
4-1. مقدمه90
4-2. توصیف یافته‌های تحقیق90
4-2-1. توصیف مشخصات جمعیت شناختی نمونه مورد مطالعه90
4-3. پیش فرض استفاده از آزمونهای آماری پارامتریک95
4-4. تجزیه و تحلیل سؤال‌های پژوهش98
4-5. تجزیه و تحلیل فرضیه های پژوهش101
فصل پنجم: استنباط و نتیجه گیری
5-1. مقدمه111
5-2. خلاص? پژوهش:111
5-3. بحث و نتیجه گیری112
5-4. نتیجه گیری کلی117
5-5. پیشنهادها117
5-5-1. پیشنهادهای کاربردی117
5-5-2. پیشنهادهای کاربردی برای تحقیقات آتی119
5-6. محدودیت های پژوهش120
5-6-1. محدودیتهای در اختیار یا کنترل محقق:120
5-6-2. محدودیتهایی که کنترل آنها از عهد? پژوهشگر خارج است120
منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………………………… 124

فهرست شکل ها و نمودارها
عنوان صفحه
شکل 1-1. مدل مفهومی تحقیق…………………………………………………………………………………………… 5
شکل 2-1. مؤلفه های هوش اجتماعی .27
شکل 2-2. ابعاد رفتار شهروندی سازمانی 44
شکل 2-3. مؤلفه های خلاقیت سازمانی 58
شکل 2-4. عوامل رشد خلاقیت در سازمان 65
شکل 2-5. عوامل خلاقیت و نوآوری در سازمان 66
نمودار 4-1. درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه به تفکیک جنس 90
نمودار 4-2. درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه به تفکیک دانشکده محل خدمت 92
نمودار 4-3. درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه بر حسب سن 93
نمودار 4-4. درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه بر حسب مدرک تحصیلی 94
نمودار 4-5. درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه به تفکیک سابقه خدمت 95
نمودار 4-6. فراوانی هوش اجتماعی نمونه مورد مطالعه به همراه منحنی نرمال 97
نمودار 4-7. فراوانی رفتار شهروندی سازمانی نمونه مورد مطالعه به همراه منحنی نرمال 97
نمودار 4-8. فراوانی خلاقیت سازمانی نمونه مورد مطالعه به همراه منحنی نرمال 98

فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 2-1. هوش های چندگانه آلبرشت 24
جدول 2-2. مدل نظری هوش اجتماعی .25
جدول 3-1. توزیع سؤالات پرسشنامه هوش اجتماعی 84
جدول 3-2. جدول اطلاعات مربوط به پایایی ابزار جمع آوری داده ها 86
جدول 4-1. فراوانی و درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه به تفکیک جنس 90
جدول 4-2. فراوانی و درصد فراوانی نمونه مورد مطالعه به تفکیک دانشکده 91
جدول 4-3. فراوانی و درصد فراوانی نمونه آماری مورد مطالعه به تفکیک سن 92
جدول 4-4. فراوانی و درصد فراوانی نمونه آماری مورد مطالعه به تفکیک مدرک تحصیلی 93
جدول 4-5. فراوانی و درصد فراوانی کارکنان نمونه مورد مطالعه به تفکیک سابقه خدمت 94
جدول 4-6. نتیجه آزمون کالموگروف – اسمیرونوف برای نرمال بودن توزیع داده ها 95
جدول 4-7. وضعیت هوش اجتماعی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان 98
جدول 4-8. وضعیت رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان 99
جدول 4-9. وضعیت خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان …………………………… 100
جدول 4-10. ضریب همبستگی هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی
کارکنان ………………………………………………………………………………………………………………………….. 101
جدول 4-11. ضریب همبستگی ابعاد هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ……….. 101
جدول 4-12. ضریب همبستگی ابعاد هوش اجتماعی و خلاقیت سازمانی کارکنان ………………….. 102
جدول 4-13. مقایسه میزان هوش اجتماعی، رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی
کارکنان دانشکده های دانشگاه بوعلی سینا با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یکطرفه ……………. 104
جدول 4-14. مقایسه میزان هوش اجتماعی کارکنان دانشکده های دانشگاه بوعلی سینا با
استفاده از آزمون LSD …………………………………………………………………………………………………. 104
جدول 4-15. مقایسه میزان رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشکده های دانشگاه بوعلی سینا
با استفاده از آزمون LSD ………………………………………………………………………………………………. 105
جدول 4-16. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه تأثیر هوش اجتماعی کارکنان بر رفتار شهروندی
سازمانی ……………………………………………………………………………………………………………………….. 106
جدول 4-17. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه تأثیر هوش اجتماعی کارکنان بر خلاقیت سازمانی 107

فصل اول
کلیات پژوهش

1-1. مقدمه:
جامعه امروزی، جامعه سازمانی است. امروزه بخش عمده ای از زندگی ما در سازمان ها یا در ارتباط با سازمان ها سپری می شود. هر سازمانی با انجام دادن وظایف چندگانه یا تخصصی، هدفهای عام یا خاصی را برای جامعه و مردم محقق می سازد (علاقه بند، 1387: 4). یک سازمان برای انطباق با تغییرات و به منظور رشد و بقا در محیط های جدید، ویژگیهای خاصی را می طلبد، یکی از مهم ترین خصیصه‌هایی که می تواند در پاسخ به این تغییرات کمک کند، هوش اجتماعی است (میرزا قادری، 1386: 60).
هوش اجتماعی1 اصطلاح فراگیری است که مجموعه گسترده ای از مهارت ها و خصوصیات فردی را در بر گرفته و معمولا به آن دسته از مهارت های درون فردی و بین فردی اطلاق می شود که فراتر از حوزه مشخصی از دانش های پیشین، چون مهارت های فنی یا حرفه ای است. ثرندایک2 از پیشگامان نظریه هوش اجتماعی است که آن را به عنوان توانایی درک دیگران و رفتار عاقلانه در ارتباطات انسانی تعریف کرده است. ثرندایک برای اولین بار اصطلاح هوش جمعی یا اجتماعی را در تبیین رفتار و کردار انسان به کار گرفت (بوزان، 1384). بررسی رفتار فرد در محیط کاری توجه محققان را به میزان زیادی به خود جلب کرده است. هدف مشترک مطالعات، تعریف نوعی رفتار است که به موفقیت بلند مدت سازمان کمک می کند. هوش اجتماعی کارکنان سازمان تأثیرات زیادی بر رفتار آنها ، رضایت شغلی، تعهد سازمانی (تهامی منفرد، علیایی زند و یوسفی،1381) و به خصوص رفتار شهروندی سازمانی 3و خلاقیت سازمانی4 آنها خواهد داشت. رفتار شهروندی از نظر اورگان و همکارانش5 به عنوان رفتار های فردی و داوطلبانه ای است که باعث ارتقای اثربخشی و کارایی عملکرد سازمان شده اما به صورت مستقیم به وسیله نظام های رسمی سازمان به آن پاداش داده نمی شود. خلاقیت سازمانی عبارت است از هر نوع فراگرد تفکری که مسئله ای را به طور مفید و بدیع حل کند (به نقل از مارتینز و تربلانچ6، 2003: 65).
1-2. بیان مسأله پژوهش
افراد در موقعیتهای اجتماعی، بخاطر تفاوتهای فردی، یکسان عمل نمی کنند این تفاوتهای فردی در ادبیات روانشناسی به هوش اجتماعی اشاره دارد. هوش اجتماعی برای نخستین بار زمانی که ثرندایک هوش را در سال???? به عنوان هوش اجتماعی، مکانیکی و انتزاعی در بیین رفتار و کردار انسان تعریف کرد، به صورت جدی مورد بحث قرار گرفت، وی هوش اجتماعی را به عنوان توانایی درک دیگران و رفتار عاقلانه در ارتباطات انسانی تعریف کرده است (دوقان و چتین7، 2009). هوش اجتماعی عبارت است از توانایی برقراری روابط بین فردی در گروه و همکاری با دیگران، استفاده از توان ذهن و جسم برای برقراری ارتباط با دیگران و درک بهتر آنان، رشد و توسعه روابط بین فردی و رفتار دوستانه با دیگران. در حقیقت ایجاد روابط سالم یا به دیگر سخن ” سیاست برقرار کردن رابطه” یک توان خاص و ارجمند است که هوش اجتماعی نام دارد (بوزان8 ،2002). همچنین هوش اجتماعی عبارت است از توانایی بکارگیری مهارتهای ارتباطی، روابط دوستانه با دیگران، رفتارهای اجتماعی و هم دلی با دیگران (محمدیان حسین آبادی، 1386)، که شامل این مؤلفهها می باشد: پردازش اطلاعات اجتماعی؛ یعنی توانایی درک و فهم و پیش بینی رفتار و احساسات دیگران. آگاهی اجتماعی؛ درک مناسب از نگرانی ها و احساسات سایرین از ارکان موفقیت در فعالیتهای اجتماعی و مهارتهای اجتماعی؛ حساسیت به دیگران، برای کسب عملکرد شغلی برتر و توانایی شناخت نیازهای دیگران (گلمن9، 2000). از سوی دیگر رفتارهای مدنی که با پا گذاشتن بشر به جوامع مدنی بوجود آمده اند، از دیرباز محور توجه صاحبنظران و پژوهشگران عرصه های مختلف جامعه شناسی و روانشناسی قرار گرفته است. بوی‍ژه توجه پژوهشگران در حوزههای روانشناسی تربیتی در سال های آخر قرن بیستم به این متغیر معطوف شده است (سی چیچا و کیم10، 2009: 58). کاتز و کان11 (1968) معتقدند که این گونه رفتارها باعث افزایش اثربخشی سازمان می شوند و در محیطهایی که تعامل و روابط گروهی وجود دارد، به این شکل قابل تعریف است، “الگوهای رفتاری که بافت اجتماعی و روانی انجام تکالیف و وظایف را مورد حمایت قرار می دهد” (گل پرور، وکیلی و آتش پور، 1390). این رفتارها را رفتارهای داوطلبانه نیز تعریف کردند که به شدت مورد نیاز سازمان های رسمی هستند (ایبروگوز12، 2010). مکنزی، پودساکوف و پین13 (2000) معتقدند که این نوع رفتارها در درج? اول از زمره وظایف و مسئولیت های تعریف شده در شرح وظایف افراد نیست، اما انجام آنها به اشکال متعددی بر عملکرد مؤثر فردی و گروهی تأثیر می گذارد. این نوع رفتارها مشتمل بر گستره ی وسیعی، نظیر یاری رسانی به دیگران، همکاری و مشارکت غیر الزامی و مبتنی بر انگیزش درونی و ارائه ی پیشنهادات و راه حلهایی برای بهبود فرایندهای موجود در محیط هستند.
بی شک باید گفت که از اهداف اصلی و محور اساسی بحث های مدیریتی و تحقیقات آموزشی که می بایست بطور جدی مورد توجه واقع شود، خلاقیت سازمانی است. در دنیای کنونی که سرعت تغییرات بسیار افزایش پیدا کرده و رقابت در سازمان ها گسترش یافته است خلاقیت راه کلیدی بقاء و پایداری سازمان ها در این عرصه پرتلاطم محسوب می شود. خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده های نو که برای یک زمان معینی مفید می باشد (ولفولس14، 2008: 221). خلاقیت سازمانی یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقاء کمیت یا کیفیت فعالیت‌های سازمان؛ مثلاً افزایش بهره‌وری، افزایش تولیدات یا خدمات، کاهش هزینه‌ها، تولیدات یا خدمات از روش بهتر، تولیدات یا خدمات جدید و غیره (کورکماز، آرپکی15 ، 2009). در پژوهشی میجس و همکاران16 (2008) تأثیرات هوش اجتماعی و هوش شناختی را بر میزان محبوبیت نوجوانان مدرسه از طریق سنجش پیشرفت تحصیلی مقایسه کردند. مشاهده شد که محبوبیت به طور معنا داری با هوش اجتماعی مرتبط است. رضایی و خلیل زاده (1388) در پژوهشی تحت عنوان رابطه بین هوش اجتماعی مدیران با رضایت شغلی معلمان مدارس به این نتیجه رسیدند که (1) بین هوش اجتماعی مدیران و رضایت شغلی معلمان رابطه مثبت و معنا داری و جود دارد. (2) از بین سه مؤلفه هوش اجتماعی، مؤلفه مهارت اجتماعی و پردازش اطلاعات بهترین پیش بین برای رضایت شغلی می باشند.
کولدیپ و همکارانش17 (2009) در پژوهشی با عنوان رابطه بین پنج بعد شخصیت و رفتار شهروندی سازمانی نتیجه گرفتند که چهار بعد شخصیتی برون گرا، با وجدان بودن، وظیفه مداری و تجربه پذیری به صورت مثبتی با رفتار شهروندی سازمانی در ارتباط می باشد.رابطه هوش اجتماعی با متغیرهای گوناگون توسط پژوهشگران مختلف مورد مطالعه قرار گرفته است، امّا به نظر میرسد کمتر پژوهشی در ارتباط با همبستگی هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی انجام گرفته شده باشد. لذا این پژوهش در صدد مطالعه رابطه بین این متغیرها میباشد. بنابراین پژوهش حاضر در صدد پاسخگویی به سؤال اساسی زیر میباشد.

آیا رابطهای بین هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا شهر همدان وجود دارد؟
بر اساس مطالعات نظری این تحقیق، مدل مفهومی تحقیق (نمودار 1-1) که نشان دهنده رابطه هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی است، طراحی شده است.

1-3. اهمیّت و ضرورت انجام پژوهش
هوش اجتماعی یکی از جدیدترین مفاهیمی است که به عنوان یکی ازعناصر حیاتی رهبری و مدیریت در سازمان ها به حساب می آید (اوکیجی و همکاران، 2009) افرادی که از هوش اجتماعی بالایی برخوردار هستند باید بتوانند از تمام قدرت مغزی و جسمانی خود استفاده کنند تا بتوانند با بقیه ارتباط مؤثری برقرار کنند. هوش اجتماعی روز به روز به عنوان یک مبحث جدید به ویژه برای افرادی که در طول روز به مهارتهای ارتباطی از جمله کارکنان سازمان نیازمند هستند، از اهمیت بیشتری برخوردار است (گودرزی،1384). ضرورت و اهمیت این تحقیق از این جهت است که مشخص می کند تا چه حد دارا بودن هوش اجتماعی می تواند بر میزان موفقیت کارکنان سازمان کمک کند؟چرا که مهارت های اجتماعی هم در درازمدت و هم در کوتاه مدت موجب موفقیت افراد می شود، با گنجاندن مفهوم هوش اجتماعی در برنامه آموزشی سازمان ها می توان به کارکنان کمک کرد تا عملکرد بهتری در سازمان داشته باشند (‌گلمن، به نقل از پارسا، 1389: 339). از آنجا که کارکنان در تحقق اهداف سازمان نقش بسزایی دارند و از جایگاه خاصی برخوردارند و کارکنانی میتوانند در سازمان مؤثر باشند که از ویژگیهای خاصی همچون مهارت، تخصص، خلاقیت، نوآوری و مهارتهای رفتار شهروندی سازمانی و هوش اجتماعی برخوردار باشند. بنابراین شناسایی افراد با قابلیتهای هوش اجتماعی بالا، قرار دادن آنها در پستهای مورد نیاز و جلوگیری از هدر رفتن زمان، زیان شخصی، سازمانی و سرمایههای ملی، در پژوهش حاضر بسیار با اهمیّت و ضروری میباشد. همه آنچه که بدان اشاره شد به خوبی گواه این مهم است که هوش اجتماعی می تواند به عنوان یکی از پیش نیازهای توفیق کارکنان در بروز رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی قلمداد شود. بر این اساس فرضیه این پژوهش در صدد است تا ارتباط و همبستگی بین هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان را بررسی نماید.
1-4. اهداف پژوهش
1-4-1. هدف کلی؛
شناسایی رابطه بین هوش اجتماعی بارفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان.
1-4-2. اهداف ویژه؛
1. تعیین میزان هوش اجتماعی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا شهر همدان
2. تعیین میزان رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا شهر همدان
3. تعیین میزان خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا شهر همدان
4. تعیین میزان رابطه بین هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان.
1-5. سوالات پژوهش:
1. میزان هوش اجتماعی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان چقدر است؟
2. میزان رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان چقدر است؟
3. میزان خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان چقدر است؟
1-6. فرضیههای پژوهش
فرضیه اصلی: بین هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
فرضیه ویژه 1. بین هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
1. بین مؤلفه مهارتهای اجتماعی هوش اجتماعی کارکنان و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
2. بین مؤلفه آگاهیهای اجتماعی هوش اجتماعی کارکنان و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد .
3. بین مؤلفه پردازش اطلاعات هوش اجتماعی کارکنان و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد .
فرضیه ویژه 2. بین هوش اجتماعی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
1. بین مؤلفه مهارتهای اجتماعی هوش اجتماعی کارکنان و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
2. بین مؤلفه آگاهی اجتماعی هوش اجتماعی کارکنان و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
3. بین مؤلفه پردازش اطلاعات هوش اجتماعی کارکنان و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان رابطه وجود دارد.
فرضیه ویژه 3. بین میزان هوش اجتماعی، رفتار شهروندی سازمانی و خلاقیت سازمانی کارکنان دانشکده‌های دانشگاه بوعلی‌سینا تفاوت وجود دارد.
فرضیه ویژه 4. مؤلفه های هوش اجتماعی توان پیش بینی رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا را دارند.
فرضیه ویژه 5. مؤلفه های هوش اجتماعی توان پیش بینی خلاقیت سازمانی کارکنان دانشگاه بوعلی سینا را دارند.

1-7. تعاریف مفهومی و عملیاتی اصطلاحات تحقیق
سازهها و متغیرها را میتوان به دو صورت مفهومی و عملیاتی تعریف کرد؛ تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی. تعریف مفهومی به تعریف یک واژه توسط واژههای دیگر اشاره دارد. به عبارت دیگر در این گونه تعریف از واژههای انتزاعی و ملاکهای فرضی استفاده میشود. در این نوع تعریف به شناسایی ماهیت یک پدیده اشاره کرده و نقش مهمی را در فرایند تدوین فرضیهها ایفا میکند (سرمد، بازرگان و حجازی، 1388: 40).
الف: هوش اجتماعی
– تعریف مفهومی: والنیوس، پوناماکی و ریمپلا 18 (2007) هوش اجتماعی را درک بهتر از روابط بین انسانها، احساسها، افکار و رفتارها تعریف کرده اند.
– تعریف عملیاتی: در این پژوهش هوش اجتماعی عبارت است از نمرهای که شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به سؤالات پرسشنامه هوش اجتماعی سیلورا19 ، مارتین یوسن20 داهل21 (2001) به دست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه پردازش اطلاعات: پردازش اطلاعات اجتماعی یعنی توانایی برای درک و فهم و پیش بینی رفتار و احساسات دیگران (سبحانی نژاد و یوزباشی، 1387: 21).
– تعریف عملیاتی مؤلفه پردازش اطلاعات: در این پژوهش پردازش اطلاعات عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسش های : 1-2-3-4-5-6-7 پرسشنامه هوش اجتماعی سیلورا، مارتین یوسن داهل به دست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه مهارتهای اجتماعی: به توانایی مهارت در مدیریت روابط و ساختن شبکههای حمایتی و داشتن روابط مثبت با افراد تعریف میشود (دوبرین22، 1387: 88).
– تعریف عملیاتی مؤلفه مهارتهای اجتماعی: در این پژوهش مهارت هوش اجتماعی عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 8-9-10-11-12-13-14 پرسشنامه هوش اجتماعی سیلورا، مارتین یوسن داهل بدست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه آگاهیهای اجتماعی: آگاهی اجتماعی یعنی درک مناسب از نگرانیها و احساسات سایرین در فعالیتهای اجتماعی (سبحانی نژاد و یوزباشی، 1387: 22).
– تعریف عملیاتی مؤلفه آگاهیهای اجتماعی: در این پژوهش آگاهی اجتماعی عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 15-16-17-18-19-20-21 پرسشنامه هوش اجتماعی سیلورا، مارتین یوسن داهل بدست می آورند.
ب) رفتار شهروندی سازمانی
– تعریف مفهومی: رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری فردی و داوطلبانه است که مستقیماً به وسیله نظام رسمی پاداش در سازمان طراحی نشده اما با این وجود باعث ارتقای اثربخشی و کارآیی عملکرد سازمان می شود( کوهان و کول23، 2004: 120)
– تعریف عملیاتی: در این پژوهش رفتار شهروندی سازمانی عبارت است از نمرهای که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به سؤالات پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی ارگان و کانوسکی (1996) به دست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه جوانمردی: این رفتار اشاره به شکیبایی در مقابل موقعیت های نامطلوب،بدون اعتراض و گلایه مندی اطلاق دارد (کاسترو24، 2004: 9).
– تعریف عملیاتی مؤلفه جوانمردی: در این پژوهش مؤلفه جوانمردی عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 7-8-9-10 رفتار شهروندی سازمانی ارگان بدست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه نوع دوستی: به رفتارهایی مفید و سود بخش از قبیل ایجاد صمیمیت، همدلی و میان همکاران اشاره دارد (همان منبع).
– تعریف عملیاتی مؤلفه نوع دوستی: در این پژوهش مؤلفه نوع دوستی عبارت از نمرهای است که هر یک ازشرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 1-2-3 رفتار شهروندی سازمانی ارگان بدست میآورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه وجدان کاری: اشاره به رفتارهایی از قبیل وقت شناسی، پیروی از مقررات و حفظ موقعیت های برتر در محل کار دارد (همان منبع: 9).
– تعریف عملیاتی مؤلفه وجدان کاری: در این پژوهش مؤلفه وجدان کاری عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 4-5-6 رفتار شهروندی سازمانی ارگان بدست می آورند.
– تعریف مفهومی مؤلفه رفتار مدنی: شامل رفتارهایی از قبیل: حضور در فعالیت های فوق برنامه و اضافی آن هم در زمانی که این حضور لازم نباشد، حمایت از تغییرات توسط مدیران اشاره دارد (همان منبع).
تعریف عملیاتی مؤلفه رفتار مدنی: در این پژوهش مؤلفه رفتار مدنی عبارت از نمرهای است که هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 11-12-13 رفتار شهروندی سازمانی ارگان بدست خواهد آورد.
تعریف مفهومی مؤلفه ادب و ملاحظه: این بعد اشاره به نحوه رفتار افراد (با احترام و تکریم) با دیگران و همکاران دارد (همان منبع: 9).
تعریف عملیاتی مؤلفه ادب و ملاحظه: در این پژوهش مؤلفه ادب و ملاحظه عبارت از نمرهای است که هر یک ازشرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به پرسشهای 14-15 رفتار شهروندی سازمانی ارگان بدست میآورند.
ج) خلاقیت سازمانی؛
تعریف مفهومی خلاقیت سازمانی: عبارت است از فرایند تولید ایده های نوین سازمانی و یافتن راه های جدید حل مسائل سازمان است (گلستان هاشمی، 1380)
تعریف عملیاتی خلاقیت سازمانی: در این پژوهش خلاقیت سازمانی عبارت است از نمرهای هر یک از شرکت کنندگان در پژوهش از پاسخ به سؤالات پرسشنامه خلاقیت سازمانی رندسیپ (1979) به دست می آورند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش

فصل2
2-1. مقدمه:
در جهان امروز بسیاری از فعالیت های اساسی و حیاتی مورد نیاز جامعه را سازمان های گوناگون انجام می دهند، یعنی پیشرفت و بقاء جامعه تابع عملکرد مؤثر سازمان ها است. بنابراین می توانیم جامعه امروز را جامعه سازمانی بنامیم (علاقه بند، 1387). با توجه به نقش حیاتی کارکنان در سازمان و مؤثر بودن متغیر هوش اجتماعی بر رفتار شهروندی و خلاقیت سازمان کارکنان در این فصل به توصیف هوش اجتماعی، رفتار شهروندی و خلاقیت سازمانی و پیشین? داخلی و خارجی موضوع پژوهش پرداخته می شود.
2-2. مبانی نظری و ادبیات تحقیق
2-2-1. هوش اجتماعی
2-2-1-1. تعریف و مفهوم هوش
هوش25 از لغت لاتین intellegere به معنای فهمیدن گرفته شده است. به معنی زیرکی، فراست، فهم، بینش، آگاهی، بصیرت نیز آورده شده است (آریان پور، 1387: 1130). مطالعه علمی هوش، در قرن نوزدهم با ایده تفاوتهای فردی درعلم ژنتیک و تکامل آغاز شد. روانشناسان معتقدند هیچ شاخهای از علم روانشناسی به اندازه مطالعه و ارزیابی هوش در بهزیستی انسان موثر نبوده است. اما به دلیل انتزاعی بودن مفهوم هوش و عینی نبودن آن ارائه تعریف دقیقی از آن مشکل می باشد و تاکنون تعریف واحدی از آن که مورد توافق همه صاحبنظران باشد ارائه نشده است (عبادی، 1391).
برای تعریف هوش، مجموعهای از تعاریف طرح شده بویژه توسط دانشمندان مختلف از نیمه اول قرن بیستم را گردآوری کردهاند، این تعاریف به شرح زیر هستند:
1- هوش، عبارت است از ظرفیت توانایی و یادگیری؛
2- هوش، عبارت است از دانشپذیری و ظرفیت کسب آن؛
3- هوش، عبارت است از سازگاری فرد با محیط؛
4- هوش، توانایی تفکر بر حسب ایدههای انتزاعی است؛
5- هوش، توانایی درک اشخاص و ایجاد رابطه با آنها (هوش اجتماعی)، توانایی درک اشیاء و کار کردن با آنها (هوش عملی) و توانایی درک نشانههای کلامی ـ ریاضی و کار با آنهاست؛
6- هوش، عبارت است از توانایی فرد برای اینکه به طور هدفمند عمل کند، به طور منطقی بیندیشد و به طور مؤثر با محیط مبادله نماید (احمدی و ماهر، 1385: 118).
بعضی از پژوهشگران هوش را ترکیبی از ساختار و عملکرد میدانند. ساختار، توانایی درک انتزاعات است و عملکرد، توانایی حل مسائل است. بنابراین هوش به عنوان یک سطح همه جانبه فردی برای توانایی ذهنی و اکتساب ذهنی تعریف شده است (کرون ، 2007: 7). هنگامی که هوش مورد مطالعه قرار میگیرد، منظور رفتار یا عملکرد هوشمندانه است. بنابراین، به جای تفکر درباره هوش باید رفتار هوشمندانه را تحلیل کرد و مبنای رفتار هوشمندانه باید نوعی دانش و اطلاعات در کلّیترین معنای آن باشد که به طور رسمی یا غیر رسمی کسب شدهاند. تأثیر هوش بر رفتار هوشمندانه با حافظه آغاز میشود. یک عامل مرتبط با آن، به یاد آوردن اطلاعات و اعمال آموختههای قبلی در وضعیت موجود، یعنی توانایی انتقال یا تصمیمگیری است. برخی از افراد نسبت به دیگران ظرفیت بسیار بیشتری برای انتقال دارند که نشان از هوش بالای آنان دارد. جنبههای دیگر و رفتار هوشمندانه شامل سرعت در رسیدن به راه حلها و پاسخها و توانایی حل مسئله است (فرانکووسکی26، 2006: 137). در مورد مفهوم هوش، روانشناسان به دو گروه تقسیم شده اند: گروه اول براین اعتقادند که هوش از یک استعداد کلی و واحد تشکیل می شود، اما گروه دوم معتقدند که انواع مختلف هوش وجود دارد. آنچه تعریف دقیق از هوش را دچار مناقشه میکند آن است که هوش یک مفهوم انتزاعی است و در واقع هیچگونه پایه محسوس، عینی و فیزیکی ندارد. هوش یک برچسب کلی برای گروهی از فرآیندهاست که ازرفتارها و پاسخهای آشکار افراد استنباط می شود.
از نظر فیزیولوژی هوش پدیدهای است که در اثر فعالیت یافتههای قشر خارجی مغز (کورتکس) آشکار می گردد و از نظر روانی نقش سازگاری و انطباق موجود زنده با شرایط محیطی و زیستی را بر عهده دارد.
به عقیده ترستون27، هوش از هفت استعداد ذهنی بنیادی و مستقل از یکدیگر تشکیل می شود که بدین قرارند: کلامی، سیالی- کلامی، استعداد عددی، استعداد تجسم فضایی، حافظه تداعی، سرعت ادراک و استدلال. گیلفورد، این تعداد را افزایش داده و اظهار داشت: هوش از 120 عامل تشکیل شده میشود.
دیوید وکسلر28، از جمله کسانی است که تعریف نافذی از هوش ارائه داده است. از نظر وی، هوش عبارت است از توانایی کلی و جامع در فرد که باعث تفکر منطقی، فعالیت هدفمند و سازگاری با محیط میشود. در نظر وی، هوش یک توانایی جامع است؛ یعنی مرکب از عناصر یا اجزایی که به طور کامل مستقل از هم نیستند و نشانه هوشمندی فرد آن است که میتواند به صورت منطقی بیندیشد و اعمال برخاسته از هوش او اعمالی هدفدار هستند و توانایی هوش به فرد این امکان را می دهد که بتواند خود را با شرایط محیط انطباق دهد.
آلفرد بینه 29روانشناس فرانسوی می گوید: هوش آنچیزی است که آزمونهای هوش آن را می سنجند و باعث میشود افراد عقبمانده ذهنی از افراد طبیعی و باهوش متمایز شوند.
طبق تعریف دیگر،هوش توانایی یادگیری و کاربرد مهارتهای لازم برای سازگاری با نیازهای فرهنگ و محیط فرد است و معیار باهوش بودن در جوامع مختلف یکسان نیست.
ریموند کتل30 هوش را با توجه به توانایی یا استعداد کسب شناختهای تازه و سپس تراکم شناختها در طول زندگی (یعنی کاربرد شناختهای قبلی در حل مسائل) بدین صورت تعریف می کند: مجموعه استعدادهایی که با آنها شناخت پیدا می کنیم، شناختها را به یاد می سپاریم و مجموعه عناصر تشکیل دهنده فرهنگ را به کار می بریم تا مسائل روزانه را حل کنیم و با محیط ثابت و در حال تغییر سازگار شویم.
همانطور که مشاهده می کنیم عمده این تعاریف به سه گروه عملی، تحلیلی و کاربردی تقسیم می شوند که به ترتیب: نتیجه عملی هوشمندی در زندگی، تجزیه عوامل تشکیل دهنده هوش و سنجش از طریق آزمودنی های هوشی را مدنظر قرار می دهند. با توجه به این مطالب برای داشتن تعریف تقریبا کاملی از هوش باید این سه جنبه مدنظر قرار داده شود:
– توانایی و استعداد کافی برای یادگیری درک امور
– هماهنگی و سازش با محیط


دیدگاهتان را بنویسید