بزهکاری و تبهکاری عمومیت پیدا می کنند(ستوده،۱۳۸۰).
? نقش محیط جغرافیایی و محل سکونت
نقش محیط جغرافیایی شهر، از جمله شهرهای مرزی که امکان انتقال مواد مخدر به راحتی صورت می گیرد، و نیز محل سکونت در گرایش افراد به اعتیاد نقش بسزایی دارد.در مورد محل سکونت، این مسئله اهمیت دارد که غالب افراد معتاد در مناطق حاشیه ای و مناطق قدیمی که دارای کوچه های پر پیچ و خم و خانه های مخروبه می باشد، زندگی می کنند. واقعیت این است که محیط های آلوده می توانند زمینه مساعد شکوفایی استعدادهای موجود در افراد برای ارتکاب به جرم و اعتیاد را ایجاد نمایند. در این گونه مناطق که اغلب مناطق فقیرنشین می باشند، امکانات رفاهی و مراکزی مانند سینما، پارک و امکانات رفاهی کمتر وجود دارند و جوانان برای گذران اوقات فراغت خود به اجبار به طرف اعتیاد کشانده می شوند. از سوی دیگر، غالباً این گونه مکان ها از طرف نیروی انتظامی کمتر نظارت می شوند. همچنین اغلب روستاییان و مهاجران خارجی در محله های قدیمی، شلوغ و مخروبه ها که از مراکز شهرها به دور هستند اسکان می یابند و به دلیل آنکه این افراد، اغلب شغلی ندارند و در بین مردم شناخته شده نیستند، خیلی راحت و بهتر می توانند به توزیع مواد مخدّر و در نهایت، مصرف آن روی آورند(ستوده،۱۳۸۰).
? نقش دوستان ناباب
عضویت در گروه همسالان برای نخستین بار کودکان را در فرایندی قرار می دهد که بیشترین میزان جامعه پذیری به صورتی ناخودآگاه و بدون هرگونه طرح سنجیده ای در آن انجام می پذیرد. گروه همسالان برخلاف خانواده و مدرسه، کاملا حول محور منافع و علایق اعضا قرار دارد. اعضای این گروه می توانند به جستوجوی روابط و موضوع هایی بپردازند که در خانواده و مدرسه با تحریم مواجه است.تقریباً در ?? درصد موارد، اولین مصرف مواد به دنبال تعارف دوستان رخ می دهد.ارتباط و دوستی با همسالان مبتلابه سوء مصرف مواد، عامل مستعدکننده قوی برای ابتلای نوجوانان و جوانان به اعتیاد است. مصرف کنندگان مواد برای گرفتن تأیید رفتار خود از دوستان سعی می کنند آنان را وادار به همراهی با خود نمایند. نظریه همنشینی افتراقی مؤید این دلیل می باشد. در این نظریه، کجروی و انحراف اجتماعی ناشی از آن است که فرد رفتار نابهنجاری را در خلال فرایند جامعه پذیری و یادگیری فراگرفته و آن را از طریق همانندسازی یا درونی کردن ارزش ها، در درون خود جایگزین کرده است و به صورت رفتار بروز می دهد. در این تحلیل، خانواده، دوستان و گروه همسالان بیشترین نقش را برعهده دارند.گروه همسالان، بخصوص در شروع مصرف سیگار، بسیار مؤثرتر است. بعضی از دوستی ها صرفاً حول محور مصرف مواد شکل می گیرد(باوی،۱۳۸۸).
۲-۴-۲ عواملی چند در گرایش به اعتیاد
ـ نقش توسعه صنعتی و مهاجرت و حاشیه نشینی;
ـ نقش ضعف اجرای قوانین و مقررات;
ـ نقش بی سوادی و عدم آگاهی فرد;
ـ نقش زندان و عدم تأثیر آن;
ـ نقش وسایل ارتباط جمعی(همان منبع).
۲-۵ ویژگی های اعتیاد
اعتیاد دارای چهار ویژگی عمده می باشد که عبارتند از :
۱. تمایل و احتیاج شدید به صورتیکه به هر وسیله ای آن ماده اعتیاد آور را به دست می آورد .
۲. وابستگی بدنی و روانی به اثرات ماده اعتیاد آور ، وابستگی جسمی یک حالت فیزیولوژیک است که با استعمال مکرر ماده اعتیاد آور به وجود می آید و باعث ادامه استعمال آن مواد می شود و قطع آن باعث سندرم و نشانه های محرومیت می گردد که آن نشانه ها عبارتند از آب ریزش از چشم و بینی و خمیازه و عرق کردن ، بی خوابی یا پرخوابی ، اضطراب ، تهوع ، اسهال ، دل درد … .
۳. گرایش به ازدیاد مصرف ماده اعتیاد آور که به این پدیده تحمل گفته می شود یعنی تحمل دارویی را از دو طریق می توان تشخیص داد :
الف‌- نیاز به افزایش مقدار ماده برای رسیدن به مسمویت یا تاثیر دلخواه
ب‌- کاهش قابل ملاحظه اثرات ماده با مصرف مداوم مقادیر یکسانی از آن دارو .
۴. اثرات منفی و ضرر و زیان نسبت به مصرف کننده و جامعه . مواد مخدر هم ضرر مادی و عوارض روانی برای شخص و هم آسیب اقتصادی و اجتماعی برای جامعه دارد(گلپرور و همکاران،۱۳۸۲).
۲-۶ سبب شناسی اعتیاد
الف: عوامل فردی در گرایش به اعتیاد
۱- مشخصات دموگرافیک معتادان: علل گرایش به اعتیاد عوامل متفاوتی از جمله فردی ، خانوادگی و اجتماعی را شامل می‌شود.
۲- صفات شخصیتی مستعد کننده اعتیاد
۳- استرسی‌های فردی و اعتیاد
۴- تاثیر بیماریهای جسمی و روانی بر اعتیاد من جمله افسردگی، اضطراب
ب: عوامل خانوادگی مستعد کننده اعتیاد
۱- ارتباط نوع تربیت فرزندان با شروع اعتیاد
۲- بی‌توجهی به نیازهای اعضاء خانواده
۳- اختلافات خانوادگی
۴- فقدان والدین و آسیب‌های اجتماعی
۵- الگوهای خانوادگی و اعتیاد
ج: برخی عوامل اجتماعی زمینه‌ساز اعتیاد.
۱- تأثیر روابط دوستان و همسالان
۲- عوامل تحصیلی موثر در اعتیاد دانش‌آموزان
۳- نقش محل سکونت در شیوع اعتیاد
۴- تاثیر عوامل فرهنگی در گرایش به اعتیاد
د: برخی صفات شخصیتی مستعد کننده اعتیاد:
– افرادی که رفتارهای آنها غیرقابل پیش‌بینی است و به عواقب رفتار خود نمی‌اندیشند اگر مواد در اختیار آنها قرار بگیرد بدون توجه به پیامد آن مصرف می‌کنند .
– افرادی که خلق ناپایدار دارند یعنی بدون علت خوشحال و یا ناراحت می شوند.
– کسانی که رفتارهای خود آزارانه داشته
– افرادی که وقتی احساس ناکامی و شکست می کنند
– افرادی که در پی جلب توجه دیگران هستند و به آسانی تحت تأثیردیگران قرار می‌گیرند(باوی،۱۳۸۸).
۲-۶-۱ عوامل اجتماعی و فرهنگی
۱- خانواده:
خانواده یکی از مهمترین عوامل محیطی اجتماعی و فرهنگی است که در سوء مصرف مواد سهیم می‌باشد به ترتیبی که اکنون دلایل مؤکدی مبنی بر نقش ساختاری خانواده درمصرف، سوء مصرف و وابستگی به مواد وجود دارد مشاهدات تجربی براساس نظرگاههای مختلف نسبت به رابطه میان خانواده و وقوع وابستگی در اعضاء از یکدیگر متفاوت و قابل تمایز می‌باشند به تاکید چیریلو و همکاران وسیع‌ترین بررسیها درباره خانوادههایی با یک عضو معتاد به مواد که در ایالات متحده آمریکا انجام شده است.( باوی، ۱۳۸۸)
۲- رابطه زناشویی والدین
اغلب مواقع خانواده و به ویژه روابط زناشویی والدین عامل واسطه‌ای برای مسائل و مشکلات است که برای فرزندان پیش می‌اید چنین ارتباطی از بسیاری جهات فهم تحول و رشد کودکان و فرزندان در خانواده‌ها را پیچیده می‌نماید متغیرهای مربوط به روابط زناشویی والدین نسبت به روابط والدین کودک دارای تأثیرات مستقیم کمتری برآغاز سوء مصرف در فرزندان است اما با عوامل خطر دیگر که بر مصرف مواد در فرزندان تاثیر دارد تعاملی تنگاتنگ دارد بعضی محققان من جمله را بینز بر پایه پژوهشهای خود پی برده‌اند که تعارضهای زناشویی و خانوادگی با بزهکاری و مصرف مواد توسط فرزندان و کودکان خانواده‌ها مرتبط هستند (باوی، ۱۳۸۸).
۳- مصرف مواد توسط والدین و حیطه شخصیتی والدین
مصرف مواد توسط والدین با مصرف مواد توسط فرزندان ارتباط دارد چنین ارتباط و انتقالی از جانب والدین به فرزندان شاید ژنتیکی و شاید هم بازتابی از فرآیند الگوبرداری از والدین باشد در حقیقت نه تنها مصرف مواد توسط والدین دارای اهمیت است بلکه نگرشهای والدین نسبت به مواد نیز در این بین نقش بازی می‌کنند والدینی که نسبت به مصرف مواد شکیبایی و تحمل نشان می‌دهند احتمال بیشتری دارد فرزندانی داشته باشند که مصرف کننده مواد باشند ویژگیهای شخصیتی والدین در مصرف مواد توسط فرزندان نیز اهمیت دارد اما تاثیر این عوامل تحت تاثیر ارتباط با دیگر عوامل می‌باشد عامل مهم برای والدین این است که جهت همانند سازی فرزندان با خود رفتارها و ارزشهای رسمی و مطلوبی به آنها ارائه دهند به ویژه درمورد مادران، فقدان سازگاری روانشناختی یکی از عوامل تعیین کننده در مصرف مواد توسط فرزندان است. (همان‌منبع ص:۱۱۴)
۴- خواهران و برادران
نوجوانانی که خواهر یا برادر مصرف کننده مواد دارند گرایش آنها به مصرف مواد احتمالاً افزایش می‌‌یابد در حقیقت تأثیر شخصیت یک برادر بزرگتر بر شخصیت برادر کوچکتر به فرآیند همانند سازی و الگوبرداری قابل انتساب است این همانند سازی احتمال داردکه به ارزشها نگرشها و جهت‌گیریهای رفتاری مشترک منجر شود. روابط خواهر و برادران که با ویژگی کشمکش بیشتر میان خواهران و برادران مشخص می‌شود به صورت زیر با یکدیگر ارتباط می‌یابند. روابط نابسامان خواهران و برادران منجر به تنش و فشار درونی بیشتر می‌شود پس این تنش، رفتار و نگرشهای رسمی کمتری را در ارتباط میان خواهران و برادران بوجود می‌آورد و در پایان احتمال مصرف مواد را چنین روابطی افزایش می‌دهد. روابط خواهران و برادران همچنین با عوامل مربوط به والدین، تعامل دوسویه دارد (همان منبع ص:۱۱۷ و ۱۱۸).
۵- همسالان
گرایش به مصرف مواد در نوجوانان و جوانان بیش از والدین تحت تأثیر همسالان قراردارد علیرغم اینکه تمرکز اصلی در بحث مربوط به رابطه همسالان در گرایش به مصرف مواد بر روی اثرات مستقیم این رابطه است ولی باید توجه داشت که عوامل دیگری چون صمیمت دوستان، پایبندی به ارزشهای اجتماعی وپیشرفت تحصیلی نیز می‌تواند در حفاظت از گرایش به مصرف مواد اهمیت داشته باشد در واقع باید احتمال علیت متقابل و احتمال وجود حلقه‌های بازخوردی میان مصرف مواد توسط دوستان و مصرف مواد توسط فرد را همواره در نظر گرفت نوجوانانی که مصرف کنند. مواد هستند احتمالاً بیشتر با دوستانی که سوء مصرف کننده مواد هستند ارتباط دارند و این ارتباط خود شانس درگیری بیشتر با مواد و ماندن در وضعیت یک مصرف کننده را افزایش می‌دهد (همان منبع ص:۱۳۳)
۶- انتظارات و نگرشهای فرهنگی و اجتماعی
بیلز طی مطالعات خود برروی جوامع مختلف اظهار می‌دارد که بروز شیوع اعتیاد در یک جامعه به سه عامل فرهنگی بسیار مهم وابسته است:
۱- میزان تنش و فشار درونی که در اثر فرهنگ بوجود می‌آید
۲- تشویق مصرف مواد از طریق فرهنگ
۳- میزان آمادگی و شرایطی که هر فرهنگ برای جانشین ساختن احتیاجات ارضاء نشده و سازگاری با تنش و اضطراب آماده می‌سازد.
برداشت و نگرش هرجامعه نسبت به مواد و افراد معتاد از عوامل مهمی به شمار می‌رود که در گسترش اعتیاد نقش بازی می‌کند نگرشها و برخورد جوامع و فرهنگهای گوناگون در مراحل اولیه شیوع مواد به دلیل اثرات مثبت درمانی آن به نوعی مثبت بوده ولی به مرور با فراگیر شدن مصرف مواد و گسترش اعتیاد و پیوند یافتن آن با بسیاری از مشکلات اجتماعی از جمله جرم و جنایت و مشکلات خانوادگی تبدیل به طرد و جهت‌گیری مقابله‌ای شده است. (همان منبع ص:۱۳۴).
۲-۷ واکنشهای اجتماعی در برابر اعتیاد
معمولاً واکنش اجتماعی مردم در مورد مصرف مواد مخدر در طول قرون متفاوت بوده است.

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید