محققان معتقدند ارزیابی عملکرد، موضوعی اصلی در تمامی تجزیه و تحلیل های سازمانی است و مشکل بتوان سازمانی را تصور کرد که مشمول ارزیابی و اندازه گیری عملکرد نباشد. آنان توجه به ((عملکرد سازمانی))۴ را باعث توسعه تئوری سازمانی ذکر می کنند و عملکرد را موضوع اصلی در فضای علمی می دانند. در نتیجه این بحث توجه محققان ، اقتصاددانان و مدیران اجرایی را به خود جلب کرده است . ارزیابی و اندازه گیری عملکرد موجب هوشمندی سیستم و بر انگیختن افراد در جهت رفتار مطلوب می شود و بخش اصلی تدوین و اجرای سیاست سازمانی است.
کارایی به معنی تلف نکردن منابع است که از نسبت ستاده کل به نهاده کل به دست می آید از طرفی بدون شک رسالت و هدف اساسی هر مجموعه بهره برداری موثر و کارا از منابع در اختیار می باشد. استفاده از فنون و تکنیک های پیشرفته و شناخت فرصت ها و محدودیت های بالقوه و بالفعل وابسته به آگاهی از وضعیت فعلی سازمان است. حال که اهمیت ارزیابی و اندازه گیری عملکرد مشخص گردید باید مبنای توسعه پایدار۵ که اکثریت کشورهای دنیا در پی تحقق این امر می باشند شناسایی و عوامل موثر در رابطه با این امر مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
انرژی مبنای رشد اقتصادی و توسعه پایدار کشور می باشد و اقتصاد بدون انرژی معنا ندارد. انرژی گاز با توجه به چشم انداز اقتصاد جهان اصلی ترین نیاز آینده دنیا خواهد بود و بر اساس پیش بینی ها مصرف گاز در دنیا طی دهه آینده در مقام نخست قرار می گیرد.انرژی گاز به عنوان یکی از پاکیزه ترین انرژی های مصرفی خانواده ها،صنایع و سایر مراکز مصرف مطرح است. در حالیکه هزینه های بالای تولید ، انتقال و توزیع آن از دید مصرف کنندگان پنهان مانده است و این در شرایطی است که بخش عظیمی از سرمایه گذاریها ، طراحی و برنامه ریزی در صنعت گاز منوط به وصول به موقع بهای گاز می باشد.بر همین اساس شرکتهای گاز استانی نیز به عنوان بدنه اصلی توزیع ، فروش و خدمات پس از فروش نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای را در رشد اقتصادی و توسعه پایدار کشورمان دارد.
تنگناهای بوجود آمده در امر وصول مطالبات که باعث کاهش در آمد ناشی از فروش گاز و نیز افزایش بدهی مشترکین گاز در شرکت های گاز استانی شده است، مشکلات عدیده ای را بوجود آورده بطوری که این شرکت ها از اجرای وظایف اصلی خود دور مانده اند. با پیشرفت و توسعه روز افزون فن آوری صنعت گاز و افزایش تعداد مشترکین گاز و لزوم انجام اقدامات فنی از قبیل نگهداری و تعمیرات و بازسازی تاسیسات گاز در راستای ارایه خدمات با کیفیت مطلوب به کلیه مشتریان و رسیدگی به درخواست ها و رفع مشکلات گردانندگان این صنعت، اهمیت داشتن نقدینگی کافی از طریق کاهش هزینه ها و افزایش درآمدها را بیش از پیش آشکار ساخته است. از این رو ارزیابی کارایی واحد وصول مطالبات شرکتهای گاز استانی در امر وصول مطالبات گاز بهاء، به عنوان یک هدف مهم بشمار می آید. چرا که عدم کارایی شرکتهای گاز استانی در امر وصول مطالبات گازبهاء که به عنوان یکی از اصلی ترین اهداف این شرکتها می باشد می تواند بحرانهای عظیم اقتصادی را به همراه داشته باشد.
در این میان بررسی عملکرد بخشهای تابعه (نواحی) مورد توجه خاص قرار می گیرد نواحی وظایف اجرایی را بر عهده دارند و وظایف سازمان (مدیریت ارشد )۶ نیز نظارت و کنترل بخشهای تابعه است. ارزیابی کارایی وصول مطالبات شرکتهای تابعه به چند دلیل عمده انجام می پذیرد که مهم ترین آنها عبارتند از:
۱ – شرکت به منظور کنترل و نظارت بر کار بخشهای تابعه تحت نظارت خود باید وضعیت آنها را با معیارهای مناسبی بررسی کند.
۲ – به منظور ایجاد مسئولیت پذیری مدیران اجرایی(مدیران بخش ها) عملکرد آنها با سیستم تنبیه و تشویق مناسبی پاداش داده می شود و بدین ترتیب زمینه رقابت بین بخش های تابعه فراهم می گردد.
۳ – با بررسی عملکرد می توان معیارهای مناسبی برای تخصیص بودجه ها و منابع بین نواحی بدست آورد.
۴ – با ارزیابی بخش ها و مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف آنها و ایجاد بستری مناسب می توان زمینه ایجاد رقابت سالم را بین بخش های تابعه فراهم نمود.
با مشخص شدن اهمیت ارزیابی و بررسی عملکرد بخش های تابعه شرکت در امر وصول مطالبات گازبهاء مصرفی توسط مشترکین باید معیارهایی را برای بررسی عملکرد مشخص نمود این معیارها براساس اهداف شرکت بوده و باید مشخص کنیم که هر یک از بخش های (ناحیه های ) مختلف برای سطح معینی از فعالیتهای خود چه سطحی از نهاده ها را استفاده می نماید. بر این اساس روش هایی برای ایجاد معیارهای مناسب ابداع شده است که از مهم ترین آنها می توان به روش تحلیل پوششی داده ها۷ اشاره نمود.
یکی از ابزارهای مناسب و کارآمد در زمینه اندازه گیری کارایی، تحلیل پوششی داده ها (DEA) می باشد که به عنوان یک روش غیر پارامتری۸ به منظور محاسبه کارایی واحدهای تصمیم گیرنده که در سال ۱۹۷۸ معرفی شده استفاده می شود. امروزه استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده ها با سرعت زیادی در حال گسترش بوده و در ارزیابی سازمانها و صنایع مختلف مانند صنعت بانکداری ، پست ، بیمارستانها ، مراکز آموزشی، نیروگاهها، پالایشگاه ها و … استفاده می شود.توسعه های زیادی از جنبه تئوری و کاربردی در مدلهای تحلیل پوششی داده ها اتفاق افتاده که شناخت جوانب مختلف آن را برای به کارگیری دقیقتر اجتناب ناپذیر می کند. استفاده از مدلهای تحلیل پوششی داده ها علاوه بر تعیین میزان کارایی نسبی ، نقاط ضعف سازمان را در شاخص های مختلف تعیین کرده و با ارایه میزان مطلوب آنها ، خط مشی سازمان را به سوی ارتقای کارایی۹ و بهره وری۱۰ مشخص می کند. همچنین الگوهای کارا که ارزیابی واحدهای ناکارا براساس آنها انجام گرفته است به واحدهای ناکارا معرفی می شوند. الگوهای کارا واحدهایی هستند که با ورودی های مشابه واحد ناکارا خروجی های بیشتر یا همان خروجی ها را با استفاده از ورودی های کمتر تولید کرده اند.
این تنوع وسیع در نتایج است که موجب شده استفاده از این تکنیک با سرعت فزاینده ای رو به گسترش باشد. همین امر موجب شده است که این تکنیک از بعد تئوری نیز رشد فزاینده ای داشته باشد و به یکی از شاخه های فعال در علم تحقیق در عملیات تبدیل شود.
با توجه به موارد ذکر شده در این تحقیق از دو روش تحلیل پوششی داده ها و رگرسیون چند مغیره به منظور ارزیابی کارایی وصول مطالبات بخشهای تابعه شرکت گاز استان اردبیل استفاده نموده و نتایج حاصله را مورد مقایسه قرار می دهیم.
۱-۲ بیان مسئله
اصولاً در تنظیم برنامه های توسعه اقتصادی توجه به انرژی گاز به علت تاثیر آن که در تامین و بهبود رفاه زندگی افراد جامعه به عنوان یک عامل زیر بنایی توسعه اقتصادی از یک سو و اثرات انرژی گاز در افزایش درآمدو رشد صنعتی کشور از سوی دیگر حائز اهمیت است. در نگاهی دیگر امنیت ملل به طور فزاینده ای وابسته به امنیت منابع طبیعی ملتهاست. بنابراین امنیت منابع طبیعی نهایتا به معنای وجود عرضه کافی، قابل اطمینان و قابل تامین مالی و پایدار منابع طبیعی به اقتصاد جهانی می باشد. جایگاه ویژه ای که انرژی گاز در مقایسه با سایر انواع انرژی ها پیدا کرده و توسعه قابل توجه شبکه های انتقال و توزیع شهری و روستایی در سالهای اخیر مصرف انرژی گاز را به نسبت زیادی افزایش داده است. در این میان شرکتهای گاز استانی با فلسفه شناخت نیازهای مشتریان و پاسخگویی مناسب به آن شکل گرفته اند و وظیفه توزیع و فروش و خدمات پس از فروش را بر عهده دارند.
شرکت گاز استان اردبیل با توجه به شرایط خاص جغرافیایی استان که در آن اختلاف درجه حرارت در فصول مختلف سال باعث می شود میزان مصرف در طول سال در دامنه وسیعتری تغییر یابد به طوری که نسبت بالاترین مصرف فصل سرد به بالاترین مصرف فصل گرم اختلاف فاحشی دارد،بعنوان یک شرکت فعال و موثر در ارایه خدمات انرژی به گروههای مختلف مشتریان اعم از تولید کنندگان کالاها و خدمات، بخش کشاورزی و مصرف کنندگان خانگی، در تلاش است تا با ارایه خدمات توزیع و فروش گاز طبیعی به مشتریان و وصول به موقع گازبهای مصرفی توسط مشترکین چرخه مالی شرکت را جهت توسعه طرحهای گازرسانی که خاستگاه استراتژیک شرکت می باشد برنامه ریزی کرده و با وصول به موقع بدهی ها فعالیتهای گازرسانی را در معرض ریسک قرار ندهد.در این میان با توجه به اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها و کاهش تدریجی سهم دولت در پرداخت بهای گاز توزیعی توسط شرکت ملی گاز ایران و افزایش سهم مصرف کنندگان در پرداخت بهای خدمت دریافتی،توزیع نحوه ی کسب درآمد و وصول مطالبات شرکت ملی گاز ایران از دریافت قسمت اعظم هزینه از دولت و قسمت اندک آن از میلیونها مشترک، به دریافت قسمت اعظم گازبهاء از مشترکین، اهمیت بسزایی به بخش وصول مطالبات شرکتهای گاز استانی داده و با توجه به ضریب نفوذ گسترده شرکتهای گاز استانی در مناطق شهری و روستایی، بیشترین تاثیر را بر عملکرد شرکت گازهای استانی چه در ارتباط با مشتریان و چه در رابطه با روشهای اجرایی این شرکتها بر جای خواهد گذاشت و آنها را با مشکل بزرگ دریافت گازبهاء از مشترکینی که عادت به مصرف زیاد و پرداخت مبلغ اندک داشتند، روبرو نموده است.که با توجه به عدم رعایت الگوی مصرف توسط مشترکین؛ به روز نبودن تجهیزات گرمایشی به کار رفته ، وضعیت نامناسب اقتصادی و … شرکت گاز را ملزم به اتخاذ تدابیر مناسب جهت وصول گازبهاء نموده است. تشکیل کمیته های وصول مطالبات متشکل از نمایندگانی از شرکتهای گاز،آب،برق و تلفن که زیر نظر استانداری هر استان فعالیت می کنند و مسئولیت وصول مطالبات در قبال خدمات یا مصارف خانگی و تجاری و صنعتی را بر عهده دارند نمونه ای از این تدابیر است.
با توجه به اینکه درآمد ۱۱ناشی از فروش انرژی به عنوان یک منبع اصلی تامین منابع مالی مورد نیاز برای صنعت گاز در زمینه تولید، انتقال و توزیع متناسب با افزایش رشد مصرف، از اهم موضوعات اساسی صنعت گاز است. لذا هرگونه تاخیر یا عدم پرداخت بهای گاز ، این صنعت را در جهت تامین گاز مورد نیاز کشور با مشکلات سنگین مواجه ساخته است.در این میان سنجش۱۲ میزان کارایی روشهای اتخاذ شده در جهت افزایش وصول مطالبات همراه با رضایتمندی مشترکین با توجه به استراتژیک بودن مسئله و پیوند مستقیم آن با امنیت ملی کشور از دغدغه های اصلی شرکت می باشد همچنین برای پیشرفت در عرصه های منطقه ای و ملی نیازمند اطلاعات دقیقی از چگونگی کارایی سازمان و عوامل مؤثر در ارتقاء بهره وری سازمانی هستیم که نیاز مبرم به ارزیابی صحیح به وضوح نمایان می شود.
در این پایان نامه نیز به بررسی میزان کارایی وصول مطالبات گازبهاء در بخشهای تابعه شرکت گاز استان اردبیل به عنوان یکی از شرکتهای زیر مجموعه شرکت ملی گاز ایران ب

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید